Notification
THANK YOU FOR MAKING AN APPOINTMENT AT AIH.
Would you like to pre-register?
Please fill in the information below
Urgent
HỆ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT ẢNH HƯỞNG SỨC KHỎE TOÀN THÂN RA SAO?
Hệ vi sinh đường ruột không chỉ giúp tiêu hóa thức ăn mà còn ảnh hưởng đến miễn dịch, chuyển hóa, gan, tim mạch và não bộ. Cùng tìm hiểu những bằng chứng khoa học mới nhất về vai trò của hệ vi sinh đối với sức khỏe toàn thân.
"Đường ruột khỏe" không chỉ là không đau bụng
“Tôi chỉ bị đầy bụng thôi mà, sao bác sĩ lại hỏi về giấc ngủ, công việc và cả việc tôi có hay căng thẳng không?”
Bác sĩ Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH) cho biết đây là câu hỏi thường gặp khi thăm khám.
Nhiều người vẫn nghĩ đường ruột chỉ có nhiệm vụ tiêu hóa thức ăn. Vì vậy, khi xuất hiện các triệu chứng như đầy hơi, táo bón hay tiêu chảy, họ thường chỉ tìm cách giảm triệu chứng trước mắt.
Thực tế, những gì diễn ra trong đường ruột có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác trong cơ thể. Trong hơn mười năm qua, hàng nghìn nghiên cứu trên thế giới đã cho thấy hệ vi sinh đường ruột không chỉ liên quan đến sức khỏe tiêu hóa mà còn có mối liên hệ với hệ miễn dịch, gan, tim mạch, chuyển hóa và cả hoạt động của não bộ.
Điều quan trọng cần hiểu là "có liên quan" không đồng nghĩa với "là nguyên nhân duy nhất". Hầu hết các bệnh lý đều hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố như di truyền, tuổi tác, chế độ ăn, lối sống, môi trường và tình trạng sức khỏe. Hệ vi sinh là một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh đó, nhưng không phải là tất cả.
Hệ vi sinh đường ruột – “cơ quan bị lãng quên”
Mỗi người trưởng thành mang trong đường ruột hàng chục nghìn tỷ vi sinh vật, chủ yếu tập trung ở đại tràng. Các vi khuẩn này không sống riêng lẻ mà tạo thành một hệ sinh thái vô cùng phức tạp.
Nhiều nhà khoa học ngày nay ví hệ vi sinh như một "cơ quan" của cơ thể vì chúng tham gia vào rất nhiều quá trình sinh học quan trọng:
Tiêu hóa chất xơ và tạo ra các axit béo chuỗi ngắn nuôi dưỡng niêm mạc đại tràng.
Tổng hợp một số vitamin cần thiết.
Điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch.
Bảo vệ hàng rào niêm mạc ruột trước các tác nhân gây bệnh.
Tham gia vào quá trình chuyển hóa đường, chất béo và cholesterol.
Tạo ra nhiều phân tử có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ.
Khi hệ vi sinh khỏe mạnh, các chức năng này diễn ra hài hòa. Ngược lại, nếu sự cân bằng bị phá vỡ, nhiều cơ quan trong cơ thể cũng có thể chịu ảnh hưởng.
Hệ vi sinh và hệ miễn dịch: "70% quân đội" của cơ thể ở ngay trong đường ruột
Có một điều khiến nhiều người bất ngờ là phần lớn tế bào miễn dịch của cơ thể tập trung quanh đường tiêu hóa.
Điều này hoàn toàn hợp lý vì đường ruột là nơi tiếp xúc với hàng triệu vi sinh vật và vô số thành phần từ thức ăn mỗi ngày. Nếu hệ miễn dịch phản ứng quá mức với mọi thứ đi qua ruột, cơ thể sẽ luôn trong tình trạng viêm. Ngược lại, nếu phản ứng quá yếu, vi khuẩn gây bệnh sẽ dễ dàng xâm nhập.
Đó là lý do hệ vi sinh đóng vai trò như một "người huấn luyện" cho hệ miễn dịch.
Các vi khuẩn có lợi giúp hệ miễn dịch học cách phân biệt đâu là tác nhân cần tiêu diệt và đâu là những vi sinh vật có lợi cần được bảo tồn. Đồng thời, chúng góp phần duy trì hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột, hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn và độc tố vào máu.
Khi hệ vi sinh mất cân bằng, khả năng điều hòa miễn dịch có thể bị ảnh hưởng. Một số nghiên cứu ghi nhận tình trạng này có liên quan đến nguy cơ tăng viêm mạn tính và một số bệnh lý miễn dịch. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục nghiên cứu để làm rõ vai trò nhân quả trong từng bệnh cụ thể.
Bác sĩ giải thích
Không phải cứ bổ sung thật nhiều men vi sinh là hệ miễn dịch sẽ khỏe hơn. Điều quan trọng hơn là duy trì một hệ vi sinh đa dạng thông qua chế độ ăn giàu chất xơ, lối sống lành mạnh và chỉ sử dụng thuốc khi thật sự cần thiết.
Hệ vi sinh ảnh hưởng đến chuyển hóa như thế nào?
Có lẽ bạn sẽ ngạc nhiên khi biết rằng các vi khuẩn đường ruột cũng tham gia vào quá trình xử lý năng lượng từ thức ăn.
Khi chúng ta ăn rau xanh, trái cây hoặc ngũ cốc nguyên hạt, cơ thể không thể tự tiêu hóa hoàn toàn lượng chất xơ này. Chính các vi khuẩn đường ruột sẽ lên men chất xơ và tạo ra các axit béo chuỗi ngắn như acetate, propionate và butyrate.
Những chất này có nhiều vai trò quan trọng:
Cung cấp năng lượng cho tế bào niêm mạc đại tràng.
Góp phần điều hòa cảm giác no.
Hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Tham gia điều hòa chuyển hóa chất béo.
Giảm phản ứng viêm tại niêm mạc ruột.
Nhiều nghiên cứu quan sát cho thấy những người mắc béo phì hoặc đái tháo đường típ 2 thường có hệ vi sinh khác biệt so với người khỏe mạnh. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa hệ vi sinh là nguyên nhân duy nhất gây ra các bệnh chuyển hóa. Chế độ ăn, vận động, yếu tố di truyền và lối sống vẫn giữ vai trò rất quan trọng.
Hệ vi sinh và gan: Mối liên hệ qua “trục ruột – gan”
Gan và ruột có mối quan hệ rất đặc biệt.
Máu từ ruột sẽ theo tĩnh mạch cửa đi thẳng đến gan. Vì vậy, mọi chất dinh dưỡng, sản phẩm chuyển hóa và cả một số chất do vi khuẩn tạo ra đều có thể ảnh hưởng đến gan.
Ở người có hệ vi sinh khỏe mạnh, hàng rào niêm mạc ruột hoạt động như một "bộ lọc", ngăn cản phần lớn vi khuẩn và độc tố đi vào máu.
Khi hàng rào này bị suy yếu, một số thành phần của vi khuẩn có thể đi qua niêm mạc ruột nhiều hơn, kích thích phản ứng viêm tại gan. Đây là một trong những cơ chế được cho là có liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD).
Hiện nay, nhiều nghiên cứu đang tìm hiểu liệu việc điều chỉnh hệ vi sinh có thể hỗ trợ điều trị bệnh gan hay không. Tuy nhiên, các hướng dẫn chuyên ngành vẫn nhấn mạnh rằng giảm cân, ăn uống hợp lý và vận động đều đặn là nền tảng quan trọng nhất trong điều trị gan nhiễm mỡ.
Hệ vi sinh có ảnh hưởng đến tim mạch không?
Bác sĩ Mai Viễn Phương cho biết, đây là một trong những lĩnh vực nghiên cứu phát triển rất nhanh trong vài năm gần đây.
Một số vi khuẩn đường ruột có thể chuyển hóa các chất dinh dưỡng như choline và carnitine (có nhiều trong thịt đỏ và một số thực phẩm khác) thành một hợp chất gọi là TMA. Sau đó, gan chuyển TMA thành TMAO.
Một số nghiên cứu quan sát cho thấy nồng độ TMAO cao có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch và xơ vữa động mạch. Tuy nhiên, mối quan hệ này còn khá phức tạp và chưa thể khẳng định rằng chỉ cần giảm TMAO là sẽ phòng ngừa được bệnh tim.
Điều mà các chuyên gia thống nhất hiện nay là một chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn không chỉ tốt cho tim mạch mà còn giúp duy trì hệ vi sinh đường ruột khỏe mạnh.
Trục ruột – não: Vì sao căng thẳng lại dễ đau bụng?
Đây là mối liên hệ mà nhiều người có thể dễ dàng nhận thấy trong cuộc sống hằng ngày. Không ít người từng trải qua tình trạng đau bụng, đầy hơi hoặc đi ngoài nhiều lần trước một buổi thuyết trình, kỳ thi, áp lực công việc hay khi có chuyện khiến tâm trạng căng thẳng.
Những biểu hiện này không đơn thuần là do “nghĩ nhiều”. Não và đường ruột luôn có sự tương tác hai chiều thông qua hệ thần kinh, nội tiết và miễn dịch. Mối liên hệ này được gọi là trục ruột – não.
Hệ vi sinh đường ruột có thể tham gia vào quá trình tạo ra hoặc điều hòa một số chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, GABA và dopamine – những chất có liên quan đến tâm trạng, giấc ngủ và cảm xúc. Ở chiều ngược lại, căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh, nhu động ruột và mức độ nhạy cảm của đường tiêu hóa, từ đó khiến các triệu chứng như đau bụng, đầy hơi hoặc rối loạn đi tiêu dễ xuất hiện hơn.
Vì vậy, khi điều trị các rối loạn tiêu hóa chức năng, bác sĩ thường không chỉ quan tâm đến chế độ ăn hay thuốc mà còn xem xét giấc ngủ, mức độ căng thẳng và sức khỏe tinh thần. Chăm sóc tốt cả cơ thể và tinh thần có thể là một phần quan trọng giúp hệ tiêu hóa hoạt động ổn định hơn.
Hiểu đúng để không kỳ vọng quá mức
Hiện nay, những phát hiện về hệ vi sinh đường ruột đang mở ra nhiều hướng nghiên cứu đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, chúng ta vẫn chưa có đủ bằng chứng để khẳng định rằng việc thay đổi hệ vi sinh có thể chữa khỏi các bệnh như béo phì, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ hay bệnh tim mạch.
Điều đã được chứng minh là một lối sống lành mạnh với chế độ ăn giàu chất xơ, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc, hạn chế căng thẳng và sử dụng kháng sinh hợp lý sẽ vừa có lợi cho hệ vi sinh đường ruột, vừa góp phần bảo vệ sức khỏe toàn thân. chuyển hóa, tim mạch và tinh thần.
Mỗi người bệnh đều cần một kế hoạch điều trị phù hợp với chính mình
Trong nhiều năm làm việc trong lĩnh vực Tiêu hóa, Bác sĩ Phương nhận định rằng không có hai người bệnh nào hoàn toàn giống nhau.
Có người bị đầy bụng vì thường xuyên ăn uống thất thường do tính chất công việc. Có người bị táo bón kéo dài vì ít vận động sau một ca phẫu thuật. Có người càng căng thẳng, áp lực thì triệu chứng đau bụng và rối loạn tiêu hóa càng trở nên nặng hơn. Cũng có những người đã đi khám ở nhiều nơi, dùng nhiều loại thuốc hoặc men vi sinh nhưng các triệu chứng vẫn tái phát vì nguyên nhân thực sự chưa được đánh giá một cách toàn diện.
Chính vì vậy, tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ, chúng tôi không chỉ quan tâm đến kết quả nội soi hay các xét nghiệm. Điều quan trọng hơn là dành thời gian lắng nghe câu chuyện của từng người bệnh, tìm hiểu thói quen ăn uống, môi trường làm việc, chất lượng giấc ngủ, mức độ căng thẳng, những bệnh lý đi kèm cũng như những nỗi lo mà họ đang phải đối mặt trong cuộc sống hằng ngày.
Mỗi kế hoạch điều trị đều được xây dựng theo hướng cá thể hóa, dựa trên nguyên nhân gây bệnh, triệu chứng, tình trạng sức khỏe và hoàn cảnh của từng người. Với những trường hợp có nghi ngờ rối loạn hệ vi sinh đường ruột, việc điều trị không chỉ dừng lại ở việc sử dụng thuốc hay men vi sinh khi có chỉ định, mà còn bao gồm tư vấn về dinh dưỡng, điều chỉnh lối sống, cải thiện giấc ngủ, kiểm soát căng thẳng và theo dõi lâu dài để đạt hiệu quả bền vững.
Tài liệu tham khảo
Lee JY, Bays DJ, Savage HP, Bäumler AJ, Richardson AR. The human gut microbiome in health and disease: Time for a new chapter? Microbiology and Molecular Biology Reviews. 2024;88(4):e00024-24.
Ross FC, Patangia DV, Grimaud G, Lavelle A, Dempsey EM, Ross RP, Stanton C. The interplay between diet and the gut microbiome: Implications for health and disease. Nature Reviews Microbiology. 2024;22:671–686.
Fan Y, Pedersen O. Gut microbiota in human metabolic health and disease. Nature Reviews Microbiology. 2021;19:55–71.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Leave a comment