Notification
THANK YOU FOR MAKING AN APPOINTMENT AT AIH.
Would you like to pre-register?
Please fill in the information below
Urgent
MẤT CÂN BẰNG HỆ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT LÀ GÌ? VÌ SAO NGÀY CÀNG NHIỀU NGƯỜI MẮC MÀ KHÔNG BIẾT? (PHẦN 2)
Tổng quan
Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH) phân tích, mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột không chỉ gây đầy hơi, táo bón hay tiêu chảy mà còn có thể ảnh hưởng đến miễn dịch, chuyển hóa và sức khỏe toàn thân. Cùng tìm hiểu nguyên nhân, dấu hiệu và cách bảo vệ hệ vi sinh đường ruột một cách khoa học.
Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột – "kẻ thầm lặng" ảnh hưởng sức khỏe của nhiều người
Có bao giờ bạn tự hỏi vì sao mình thường xuyên đầy bụng, khó tiêu, táo bón lúc này, tiêu chảy lúc khác dù nội soi dạ dày hay đại tràng đều gần như bình thường? Hoặc tại sao sau một đợt dùng kháng sinh, cơ thể trở nên mệt mỏi, tiêu hóa kém và rất lâu mới hồi phục?
Trong nhiều năm qua, các nhà khoa học đã nhận ra rằng đằng sau rất nhiều vấn đề sức khỏe tưởng chừng không liên quan lại có một "nhân vật" đóng vai trò quan trọng: hệ vi sinh đường ruột.
Mỗi người chúng ta đang mang trong cơ thể hàng chục nghìn tỷ vi sinh vật. Phần lớn trong số đó cư trú tại đại tràng, tạo thành một hệ sinh thái vô cùng phức tạp. Khi hệ sinh thái này cân bằng, cơ thể hoạt động ổn định. Nhưng khi sự cân bằng bị phá vỡ, hàng loạt rối loạn có thể xuất hiện, từ những triệu chứng tiêu hóa đơn giản cho đến các bệnh lý mạn tính.
Điều đáng nói là rất nhiều người đang rơi vào tình trạng này nhưng hoàn toàn không biết.
Hệ vi sinh đường ruột là gì?
Nếu ví cơ thể là một thành phố thì đường ruột giống như một khu dân cư đông đúc với hàng nghìn "cư dân" khác nhau.
Những cư dân này bao gồm:
Vi khuẩn có lợi
Vi khuẩn cơ hội
Nấm men
Virus thực khuẩn thể (bacteriophage)
Một số vi sinh vật khác
Đừng vội nghĩ vi khuẩn đều gây bệnh. Trên thực tế, phần lớn chúng đang làm việc mỗi ngày để giúp chúng ta khỏe mạnh.
Các vi sinh vật có lợi tham gia vào rất nhiều hoạt động quan trọng như:
Hỗ trợ tiêu hóa thức ăn.
Tạo ra các vitamin như vitamin K và một số vitamin nhóm B.
Sản xuất các axit béo chuỗi ngắn giúp nuôi dưỡng niêm mạc đại tràng.
Điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch.
Ngăn cản vi khuẩn gây bệnh phát triển.
Góp phần điều hòa chuyển hóa đường và chất béo.
Có thể nói, đây giống như một "nhà máy sinh học" hoạt động liên tục suốt ngày đêm mà chúng ta hầu như không nhận ra.
Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột là gì?
Trong y học, tình trạng này được gọi là dysbiosis.
Đó là khi hệ vi sinh không còn duy trì được sự cân bằng vốn có, chẳng hạn:
Vi khuẩn có lợi giảm đi.
Vi khuẩn có hại tăng lên.
Số lượng loài vi khuẩn trở nên nghèo nàn.
Các vi sinh vật không còn phối hợp với nhau như bình thường.
Hãy tưởng tượng một khu rừng. Khi có đủ cây lớn, cây nhỏ, côn trùng và động vật, khu rừng rất ổn định. Nhưng nếu nhiều loài biến mất hoặc chỉ còn một vài loài phát triển quá mức, cả hệ sinh thái sẽ mất cân bằng.
Đường ruột của chúng ta cũng hoạt động theo nguyên lý tương tự.
Vì sao tình trạng này ngày càng phổ biến?
Đây là câu hỏi mà rất nhiều bệnh nhân đặt ra khi đến khám.
Thực tế, lối sống hiện đại đang tạo ra nhiều yếu tố bất lợi cho hệ vi sinh.
Ăn quá ít chất xơ
Ngày nay, nhiều người ăn nhiều thịt, thức ăn nhanh, đồ chế biến sẵn nhưng lại rất ít rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
Điều này khiến các vi khuẩn có lợi thiếu "thức ăn" để phát triển.
Lạm dụng kháng sinh
Kháng sinh giúp tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh nhưng đồng thời cũng làm giảm đáng kể nhiều vi khuẩn có lợi.
Sau mỗi đợt sử dụng kháng sinh, hệ vi sinh cần nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng để phục hồi. Ở một số người, sự phục hồi có thể không hoàn toàn.
Căng thẳng kéo dài
Ít ai biết rằng não và ruột liên lạc với nhau liên tục thông qua "trục não – ruột".
Stress kéo dài có thể làm thay đổi nhu động ruột, tăng tính thấm của niêm mạc và ảnh hưởng đến thành phần hệ vi sinh.
Đây là lý do nhiều người càng lo âu thì càng đau bụng hoặc rối loạn tiêu hóa.
Thiếu ngủ
Giấc ngủ không chỉ giúp não nghỉ ngơi mà còn góp phần duy trì nhịp sinh học của hệ vi sinh đường ruột.
Ngủ không đủ giấc hoặc thức khuya kéo dài có thể làm thay đổi sự đa dạng của các vi khuẩn có lợi.
Ít vận động
Hoạt động thể lực đều đặn đã được chứng minh giúp tăng sự đa dạng của hệ vi sinh và cải thiện sức khỏe đường ruột.
Ngược lại, lối sống ít vận động có thể làm giảm lợi ích này.
Những dấu hiệu thường gặp
Không phải ai mất cân bằng hệ vi sinh cũng có triệu chứng rõ ràng.
Khi có biểu hiện, người bệnh thường gặp:
Đầy hơi kéo dài.
Chướng bụng sau ăn.
Táo bón.
Tiêu chảy tái đi tái lại.
Đi ngoài thất thường.
Khó tiêu.
Tăng cảm giác đau bụng.
Hơi thở có mùi.
Mệt mỏi không rõ nguyên nhân.
Nhiều người điều trị từng triệu chứng riêng lẻ nhưng các vấn đề vẫn tái phát.
Vì sao nội soi bình thường nhưng vẫn khó chịu?
Đây là tình huống rất thường gặp trong thực hành tiêu hóa.
Người bệnh nội soi dạ dày và đại tràng hoàn toàn bình thường, xét nghiệm máu cũng không phát hiện bất thường đáng kể nhưng các triệu chứng vẫn kéo dài.
Điều này xảy ra vì nhiều rối loạn của hệ vi sinh là rối loạn chức năng, không tạo ra tổn thương nhìn thấy bằng nội soi.
Nói cách khác, "cấu trúc" vẫn bình thường nhưng "cách hoạt động" đã thay đổi.
Đó cũng là lý do nhiều bệnh nhân được chẩn đoán hội chứng ruột kích thích (IBS), khó tiêu chức năng hoặc tăng nhạy cảm đường tiêu hóa.
Có phải mọi bệnh đều do hệ vi sinh gây ra?
Câu trả lời là không.
Đây là điểm rất quan trọng.
Những năm gần đây, hệ vi sinh đường ruột được nghiên cứu rất mạnh. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mọi bệnh đều xuất phát từ mất cân bằng hệ vi sinh.
Hiện nay, nhiều nghiên cứu đã chứng minh tình trạng này có liên quan đến một số bệnh lý tiêu hóa và chuyển hóa. Tuy nhiên, với nhiều bệnh khác, các nhà khoa học mới chỉ ghi nhận mối liên quan chứ chưa thể khẳng định đây là nguyên nhân trực tiếp.
Vì vậy, việc điều trị cũng không đơn giản chỉ là uống men vi sinh.
Muốn cải thiện sức khỏe đường ruột cần kết hợp chế độ ăn, lối sống, giấc ngủ, vận động, quản lý căng thẳng và điều trị đúng bệnh nếu có.
Khi nào nên gặp bác sĩ?
Bạn nên được bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa đánh giá nếu có các biểu hiện như:
Đầy bụng kéo dài nhiều tuần.
Tiêu chảy hoặc táo bón tái diễn.
Đau bụng ảnh hưởng sinh hoạt.
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
Đi ngoài ra máu.
Thiếu máu.
Có người thân mắc ung thư đại trực tràng.
Triệu chứng kéo dài dù đã tự điều chỉnh chế độ ăn.
Việc thăm khám giúp loại trừ các bệnh lý nguy hiểm trước khi kết luận là rối loạn chức năng hay mất cân bằng hệ vi sinh.
Điều trị không chỉ là kê đơn thuốc
Trong quá trình khám bệnh, Bác sĩ Phương nhận thấy không có hai người bệnh nào hoàn toàn giống nhau.
Có người làm việc văn phòng, ngồi nhiều và thường xuyên bỏ bữa vì những cuộc họp nối tiếp. Có người làm việc theo ca đêm, khiến đồng hồ sinh học và giấc ngủ bị đảo lộn trong thời gian dài. Có người thường xuyên chịu áp lực từ công việc và cuộc sống. Cũng có người đang chăm sóc cha mẹ lớn tuổi hoặc con nhỏ, mang theo những lo toan kéo dài mà đôi khi chính họ cũng không nhận ra đang ảnh hưởng đến sức khỏe.
Vì vậy, điều trị các vấn đề tiêu hóa không thể chỉ dừng lại ở một toa thuốc hay một loại men vi sinh.
Tại Khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), chúng tôi hướng đến cách tiếp cận cá thể hóa, trong đó người bệnh được nhìn nhận một cách toàn diện. Bên cạnh việc tìm kiếm nguyên nhân gây ra triệu chứng, bác sĩ dành thời gian tìm hiểu về công việc, thói quen ăn uống, giấc ngủ, mức độ căng thẳng và những yếu tố trong cuộc sống có thể đang tác động đến sức khỏe tiêu hóa.
Bởi trong nhiều trường hợp, việc kiểm soát triệu chứng chỉ là bước đầu. Khi những yếu tố liên quan đến lối sống, giấc ngủ, dinh dưỡng và tâm lý được nhận diện và điều chỉnh phù hợp, kết hợp với điều trị y khoa, sức khỏe đường tiêu hóa mới có cơ hội cải thiện một cách bền vững hơn.
Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là giúp người bệnh giảm đầy bụng, bớt đau hay cải thiện táo bón, mà còn hướng đến việc xây dựng một hệ tiêu hóa khỏe mạnh hơn trong cuộc sống hằng ngày để mỗi người có thể ăn uống thoải mái, làm việc hiệu quả và tận hưởng cuộc sống trọn vẹn hơn.
Tài liệu tham khảo
Lee JY, Bays DJ, Savage HP, Bäumler AJ, Richardson AR. The human gut microbiome in health and disease: time for a new chapter? Microbiology and Molecular Biology Reviews. 2024;88(4):e00024-24. PMCID: PMC11556149.
Ross FC, Patangia D, Grimaud G, Lavelle A, Dempsey EM, Ross RP, Stanton C. The interplay between diet and the gut microbiome: implications for health and disease. Nature Reviews Microbiology. 2024;22:671–686.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Leave a comment