Notification
THANK YOU FOR MAKING AN APPOINTMENT AT AIH.
Would you like to pre-register?
Please fill in the information below
Urgent
TMAO LÀ GÌ? CHẤT DO VI KHUẨN ĐƯỜNG RUỘT TẠO RA CÓ THỰC SỰ LÀM TĂNG NGUY CƠ NHỒI MÁU CƠ TIM VÀ ĐỘT QUỴ KHÔNG?
Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi Tiêu hóa cho biết, trong quá trình thăm khám, bác sĩ ngày càng gặp nhiều người bệnh lo ngại về mối liên hệ giữa TMAO – một hợp chất được tạo ra từ hoạt động chuyển hóa của vi khuẩn đường ruột – với nguy cơ nhồi máu cơ tim. Những thông tin trên Internet như TMAO là thủ phạm gây nhồi máu cơ tim, cần loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ hay trứng để bảo vệ tim mạch, có thể khiến nhiều người hoang mang và thay đổi chế độ ăn uống một cách cực đoan.
Tuy nhiên, theo bác sĩ, những thông tin này chưa phản ánh đầy đủ các bằng chứng khoa học hiện có. Mặc dù TMAO đang là đối tượng được nghiên cứu rộng rãi trong lĩnh vực tim mạch, đến nay vẫn chưa có đủ bằng chứng khẳng định hợp chất này là nguyên nhân trực tiếp gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.
Để hiểu rõ hơn về TMAO và mối liên hệ giữa hệ vi sinh đường ruột với sức khỏe tim mạch, cần tìm hiểu cơ chế hình thành và những gì thực sự diễn ra bên trong đường ruột.
TMAO là gì?
TMAO là viết tắt của Trimethylamine N-oxide, một chất được hình thành qua nhiều bước.
Điều thú vị là cơ thể chúng ta không tự tạo ra TMAO ngay từ đầu.
Quá trình này cần sự tham gia của cả:
Thức ăn.
Hệ vi sinh đường ruột.
Gan.
Ba "nhân vật" này phối hợp với nhau để tạo ra TMAOa.
TMAO được tạo ra như thế nào?
Hãy tưởng tượng đây giống như một dây chuyền sản xuất.
Bước 1: Chúng ta ăn thực phẩm chứa choline hoặc carnitine
Đây là những chất dinh dưỡng tự nhiên có trong nhiều thực phẩm như:
Trứng.
Thịt bò.
Thịt cừu.
Nội tạng.
Một số loại hải sản.
Sữa.
Điều quan trọng là choline và carnitine đều là những chất cần thiết cho cơ thể, không phải chất độc.
Bước 2: Vi khuẩn đường ruột chuyển chúng thành TMA
Khi xuống đại tràng, một số vi khuẩn sẽ sử dụng choline hoặc carnitine và tạo ra Trimethylamine (TMA).
TMA là chất có mùi tanh đặc trưng.
Không phải ai cũng tạo ra lượng TMA giống nhau.
Điều này phụ thuộc vào:
Thành phần hệ vi sinh.
Chế độ ăn.
Tuổi.
Thuốc đang sử dụng.
Yếu tố di truyền.
Bước 3: Gan chuyển TMA thành TMAO
Sau khi hấp thu vào máu, TMA được vận chuyển đến gan.
Tại đây, một nhóm enzyme sẽ chuyển TMA thành TMAO.
Đây chính là chất mà các nhà khoa học quan tâm trong nhiều năm gần đây.
Vì sao TMAO được chú ý?
Mọi chuyện bắt đầu từ một phát hiện khá thú vị.
Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng:
Những người có nồng độ TMAO trong máu cao thường có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch cao hơn.
Kết quả này được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu lớn.
Người có TMAO cao có xu hướng:
Dễ bị xơ vữa động mạch hơn.
Tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim.
Tăng nguy cơ đột quỵ.
Tăng nguy cơ tử vong do tim mạch.
Điều này khiến TMAO trở thành một trong những chủ đề "nóng" nhất của y học hiện đại.
TMAO có thực sự gây bệnh tim không?
Đây là điểm rất dễ gây hiểu lầm.
Trong khoa học, "có liên quan" không đồng nghĩa với "là nguyên nhân".
Ví dụ:
Người mang ô thường xuất hiện cùng lúc với trời mưa.
Nhưng chiếc ô không phải nguyên nhân làm trời mưa.
Tương tự, người có TMAO cao có thể có nguy cơ tim mạch cao hơn.
Nhưng điều đó chưa đủ để khẳng định TMAO là thủ phạm trực tiếp gây bệnh.
Hiện nay, các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu xem TMAO là:
Một yếu tố góp phần thúc đẩy bệnh.
Hay chỉ là dấu ấn phản ánh những thay đổi chuyển hóa và hệ vi sinh trong cơ thể.
Có thể sự thật nằm ở giữa hai giả thuyết này.
TMAO có thể ảnh hưởng đến tim mạch bằng cách nào?
Các nghiên cứu trên động vật và trong phòng thí nghiệm gợi ý rằng TMAO có thể tham gia vào nhiều quá trình sinh học.
Ví dụ:
Thúc đẩy hình thành mảng xơ vữa
TMAO có thể làm thay đổi cách cơ thể xử lý cholesterol, khiến cholesterol dễ tích tụ trong thành động mạch hơn.
Tăng phản ứng viêm
Viêm mạn tính mức độ thấp là một trong những yếu tố thúc đẩy xơ vữa động mạch.
Một số nghiên cứu cho thấy TMAO có thể góp phần làm tăng quá trình này.
Ảnh hưởng đến chức năng tiểu cầu
Một số bằng chứng cho thấy TMAO có thể làm tiểu cầu dễ kết dính hơn.
Nếu điều này xảy ra trong lòng mạch đã có mảng xơ vữa, nguy cơ hình thành cục máu đông có thể tăng lên.
Đây là một cơ chế được cho là liên quan đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay vẫn đến từ nghiên cứu thực nghiệm và nghiên cứu quan sát.
Có phải ăn nhiều trứng sẽ làm tăng TMAO?
Đây là hiểu lầm khá phổ biến.
Trứng chứa nhiều choline.
Nhưng điều đó không có nghĩa cứ ăn trứng là chắc chắn TMAO sẽ tăng cao.
Lượng TMAO tạo ra còn phụ thuộc vào:
Thành phần hệ vi sinh.
Cách chế biến.
Khẩu phần ăn tổng thể.
Hoạt động của gan.
Chức năng thận.
Nhiều nghiên cứu cho thấy ở người khỏe mạnh, ăn trứng với lượng hợp lý trong một chế độ ăn cân đối không làm tăng rõ nguy cơ bệnh tim mạch.
Có nên bỏ hoàn toàn thịt đỏ?
Đây cũng là điều tôi thường giải thích với người bệnh.
Không.
Ít nhất là không chỉ vì lo ngại TMAO.
Thịt đỏ là nguồn cung cấp:
Protein chất lượng cao.
Sắt.
Vitamin B12.
Kẽm.
Điều quan trọng là:
Không ăn quá nhiều.
Hạn chế thịt chế biến sẵn.
Ăn cân đối với rau xanh, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây.
Chính mô hình ăn uống tổng thể mới là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến sức khỏe tim mạch.
Có thể giảm TMAO bằng cách nào?
Hiện nay chưa có thuốc được khuyến cáo chỉ để làm giảm TMAO.
Điều các bác sĩ khuyến nghị vẫn là:
Ăn nhiều rau xanh.
Tăng chất xơ.
Ăn đa dạng thực phẩm có nguồn gốc thực vật.
Hạn chế thực phẩm siêu chế biến.
Không hút thuốc.
Duy trì cân nặng hợp lý.
Tập thể dục đều đặn.
Những thay đổi này vừa tốt cho hệ vi sinh, vừa giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch theo những cơ chế đã được chứng minh.
Có nên xét nghiệm TMAO?
Đến nay, các hướng dẫn của các hội Tim mạch lớn trên thế giới chưa khuyến cáo xét nghiệm TMAO thường quy để tầm soát nguy cơ bệnh tim mạch ở cộng đồng.
Xét nghiệm này hiện chủ yếu được sử dụng trong nghiên cứu và một số trung tâm chuyên sâu.
Điều quan trọng hơn vẫn là kiểm soát các yếu tố nguy cơ đã được khẳng định như:
Huyết áp.
Cholesterol LDL.
Đường huyết.
Cân nặng.
Hút thuốc lá.
Chế độ ăn và vận động.
ThS.BS Mai Viễn Phương nhận định, trong thời đại mạng xã hội, những thông tin về TMAO thường được lan truyền với các tiêu đề gây chú ý như “chất độc do vi khuẩn đường ruột tạo ra” hay “thủ phạm gây nhồi máu cơ tim”. Tuy nhiên, các vấn đề y khoa không thể được nhìn nhận một cách đơn giản qua những thông tin này.
Theo bác sĩ, các nghiên cứu hiện nay cho thấy TMAO có mối liên quan với nguy cơ mắc bệnh tim mạch, nhưng vai trò và cơ chế tác động của hợp chất này vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu. Do đó, người bệnh không nên quá lo lắng dẫn đến việc tự ý loại bỏ hoàn toàn những thực phẩm giàu dinh dưỡng như trứng hay thịt đỏ khỏi chế độ ăn. Đồng thời, cần thận trọng với các sản phẩm quảng cáo có khả năng “đào thải TMAO” hoặc “làm sạch mạch máu” khi chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy.
Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), việc chăm sóc sức khỏe đường ruột được tiếp cận theo hướng toàn diện và cá thể hóa. Bên cạnh đánh giá hệ vi sinh đường ruột, bác sĩ còn xem xét chế độ dinh dưỡng, các bệnh lý chuyển hóa, tim mạch, gan nhiễm mỡ, lối sống, đặc thù công việc và những lo lắng của từng người bệnh. Mục tiêu không chỉ là cải thiện các triệu chứng tiêu hóa mà còn giúp người bệnh xây dựng lối sống khoa học, dựa trên những bằng chứng y học cập nhật, góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Tài liệu tham khảo
Tang WHW, Hazen SL. The contributory role of gut microbiota in cardiovascular disease. Journal of Clinical Investigation. 2014.
Witkowski M, Weeks TL, Hazen SL. Gut microbiota and cardiovascular disease. Circulation Research. 2020.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Leave a comment