Thông báo
CẢM ƠN QUÝ KHÁCH ĐÃ ĐẶT LỊCH KHÁM TẠI AIH.
Quý khách có muốn đăng ký thông tin trước không?
Vui lòng điền vào thông tin bên dưới
Khẩn cấp
CHẤT XƠ NUÔI LỢI KHUẨN NHƯ THẾ NÀO? HÀNH TRÌNH TỪ BỮA ĂN ĐẾN BUTYRATE TRONG ĐẠI TRÀNG
Theo Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), khi nhắc đến chất xơ, nhiều người chỉ nghĩ đến một công dụng quen thuộc là giúp đi tiêu dễ hơn. Thực tế, vai trò của chất xơ lớn hơn rất nhiều.
Trong những năm gần đây, các nghiên cứu cho thấy phần lớn lợi ích của chất xơ không chỉ đến từ bản thân chất xơ, mà còn đến từ những gì các vi khuẩn đường ruột tạo ra sau khi sử dụng chất xơ làm nguồn dinh dưỡng.
Có thể hình dung đơn giản như thế này:
Bạn ăn chất xơ → lợi khuẩn "ăn" chất xơ → lợi khuẩn tạo ra butyrate và nhiều chất có lợi → đại tràng khỏe mạnh hơn.
Đó là một hành trình thú vị mà mỗi ngày đều diễn ra trong cơ thể chúng ta.
Chất xơ là gì?
Chất xơ là thành phần của thực vật mà các enzyme tiêu hóa của con người không thể phân giải hoàn toàn.
Điều này khiến nhiều người nghĩ rằng chất xơ "không có giá trị dinh dưỡng". Thực tế hoàn toàn ngược lại.
Chính vì không bị tiêu hóa ở dạ dày và ruột non nên chất xơ mới có thể đi đến đại tràng, nơi hàng chục nghìn tỷ vi khuẩn đang chờ sẵn để sử dụng chúng.
Đó là lý do chất xơ được xem là nguồn thức ăn quan trọng nhất của hệ vi sinh đường ruột.
Không phải mọi loại chất xơ đều giống nhau
Có hàng trăm loại chất xơ khác nhau trong thực phẩm.
Về mặt đơn giản, chúng thường được chia thành hai nhóm:
Chất xơ hòa tan
Loại chất xơ này tan trong nước và dễ bị lợi khuẩn lên men.
Có nhiều trong:
Yến mạch.
Táo.
Cam, quýt.
Chuối.
Đậu.
Hạt lanh.
Hạt chia.
Đây là nguồn nguyên liệu quan trọng để tạo ra các axit béo chuỗi ngắn như butyrate.
Chất xơ không hòa tan
Loại chất xơ này giúp tăng thể tích phân và hỗ trợ nhu động ruột.
Có nhiều trong:
Rau xanh.
Cám lúa mì.
Gạo lứt.
Các loại hạt.
Mặc dù ít bị lên men hơn, chúng vẫn rất cần thiết để duy trì sức khỏe tiêu hóa.
Một chế độ ăn cân bằng cần có cả hai loại chất xơ.
Hành trình của chất xơ trong cơ thể
Bước 1: Đi qua dạ dày
Sau khi ăn, thức ăn được nghiền nhỏ trong dạ dày.
Protein bắt đầu được tiêu hóa.
Tinh bột được phân giải dần.
Riêng chất xơ gần như vẫn còn nguyên vẹn.
Bước 2: Đi qua ruột non
Tại ruột non, cơ thể hấp thu:
Đường.
Axit amin.
Chất béo.
Vitamin.
Khoáng chất.
Nhưng chất xơ vẫn gần như không bị tiêu hóa.
Nó tiếp tục di chuyển đến đại tràng.
Bước 3: Đại tràng – "nhà máy lên men" của cơ thể
Đây mới là nơi thú vị nhất.
Trong đại tràng có hàng chục nghìn tỷ vi khuẩn.
Khi chất xơ đến đây, các lợi khuẩn bắt đầu lên men chúng.
Quá trình này tạo ra nhiều chất chuyển hóa, trong đó quan trọng nhất là:
Butyrate.
Propionate.
Acetate.
Ba chất này được gọi chung là axit béo chuỗi ngắn (Short-Chain Fatty Acids – SCFAs).
Butyrate – "món quà" lợi khuẩn gửi tặng đại tràng
Nếu ví lợi khuẩn như những người nông dân thì chất xơ chính là nguyên liệu, còn butyrate là "thành quả" sau quá trình lao động.
Butyrate là nguồn năng lượng ưu tiên của các tế bào niêm mạc đại tràng.
Nhờ có butyrate, các tế bào này có thể:
Hoạt động hiệu quả.
Tự sửa chữa sau những tổn thương nhỏ hằng ngày.
Duy trì hàng rào bảo vệ giữa lòng ruột và cơ thể.
Hạn chế sự xâm nhập của vi khuẩn và độc tố.
Đó là lý do nhiều nhà khoa học gọi butyrate là "nhiên liệu" của đại tràng.
Ngoài butyrate, lợi khuẩn còn tạo ra gì?
Hệ vi sinh không chỉ sản xuất butyrate.
Các vi khuẩn còn tạo ra:
Propionate.
Acetate.
Vitamin K.
Một số vitamin nhóm B.
Nhiều chất chuyển hóa khác đang tiếp tục được nghiên cứu.
Những chất này có thể ảnh hưởng đến miễn dịch, chuyển hóa, gan và cả trục ruột – não.
Đó là lý do hệ vi sinh ngày càng được xem là một "cơ quan chuyển hóa" của cơ thể.
Điều gì xảy ra nếu ăn quá ít chất xơ?
Khi thiếu chất xơ, lợi khuẩn mất đi nguồn dinh dưỡng quan trọng.
Hậu quả có thể bao gồm:
Giảm số lượng các vi khuẩn có lợi.
Giảm sản xuất butyrate.
Giảm sự đa dạng của hệ vi sinh.
Hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột hoạt động kém hiệu quả hơn.
Trong thời gian dài, tình trạng này được cho là có liên quan đến nhiều bệnh lý như táo bón, hội chứng ruột kích thích, béo phì, đái tháo đường típ 2 và một số bệnh viêm mạn tính. Tuy nhiên, đây là mối liên hệ đã được ghi nhận trong nghiên cứu, chứ không có nghĩa chỉ thiếu chất xơ là nguyên nhân trực tiếp gây ra các bệnh này.
Ăn càng nhiều chất xơ càng tốt?
Không hẳn.
Nếu trước đây bạn ăn rất ít rau, việc tăng lượng chất xơ quá nhanh có thể gây:
Đầy hơi.
Chướng bụng.
Trung tiện nhiều.
Cảm giác khó chịu trong vài ngày đầu.
Nguyên nhân là lợi khuẩn bắt đầu lên men lượng chất xơ nhiều hơn.
Lời khuyên là tăng dần lượng chất xơ trong vài tuần, đồng thời uống đủ nước để cơ thể thích nghi.
Chất xơ từ thực phẩm hay từ thực phẩm chức năng?
Trong đa số trường hợp, chất xơ từ thực phẩm tự nhiên vẫn là lựa chọn tốt nhất vì ngoài chất xơ, chúng còn cung cấp:
Vitamin.
Khoáng chất.
Polyphenol.
Chất chống oxy hóa.
Các loại thực phẩm giàu chất xơ nên xuất hiện thường xuyên trong bữa ăn gồm:
Rau lá xanh.
Bông cải xanh.
Đậu lăng.
Đậu nành.
Khoai lang.
Chuối.
Táo.
Yến mạch.
Gạo lứt.
Các loại hạt.
Nếu cần bổ sung chất xơ bằng sản phẩm chuyên biệt, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng, đặc biệt nếu đang mắc bệnh tiêu hóa.
Những điều khoa học đã chứng minh
Đến nay, các nghiên cứu đã xác nhận:
Chất xơ là nguồn dinh dưỡng quan trọng của nhiều lợi khuẩn đường ruột.
Lợi khuẩn lên men chất xơ để tạo ra các axit béo chuỗi ngắn như butyrate.
Butyrate là nguồn năng lượng chính của tế bào niêm mạc đại tràng.
Chế độ ăn giàu chất xơ giúp tăng sự đa dạng của hệ vi sinh và cải thiện sản xuất butyrate.
Những điều vẫn đang nghiên cứu
Khoa học vẫn đang tìm hiểu thêm:
Loại chất xơ nào phù hợp nhất với từng cá nhân?
Vì sao cùng ăn một chế độ giống nhau nhưng mỗi người lại tạo ra lượng butyrate khác nhau?
Có thể cá thể hóa chế độ ăn dựa trên hệ vi sinh hay không?
Vai trò của các postbiotic như butyrate trong điều trị bệnh tiêu hóa và bệnh chuyển hóa sẽ phát triển đến đâu trong tương lai?
Bác sĩ Phương nhận định, chăm sóc hệ vi sinh đường ruột không nhất thiết bắt đầu từ những sản phẩm men vi sinh đắt tiền, mà từ chính chế độ ăn uống hằng ngày.
Mỗi lần bổ sung thêm rau xanh, các loại đậu, yến mạch hay trái cây như táo vào bữa ăn, bạn đang cung cấp nguồn chất xơ cần thiết cho hàng nghìn tỷ vi sinh vật sống trong đường ruột. Khi được lên men bởi lợi khuẩn, chất xơ tạo ra butyrate và nhiều chất chuyển hóa có lợi, góp phần duy trì hàng rào bảo vệ ruột và hỗ trợ sức khỏe đường ruột lâu dài.
Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), mỗi người bệnh đều cần một hướng tiếp cận dinh dưỡng phù hợp với tình trạng sức khỏe và nhu cầu riêng. Người mắc hội chứng ruột kích thích, táo bón, bệnh viêm ruột, gan nhiễm mỡ hoặc vừa trải qua điều trị kháng sinh có thể cần những điều chỉnh khác nhau về chế độ ăn. Vì vậy, việc lắng nghe thói quen sinh hoạt, công việc, khẩu phần ăn và những khó khăn thực tế của từng người bệnh là cơ sở để xây dựng kế hoạch điều trị và dinh dưỡng cá thể hóa, hướng đến cải thiện hệ vi sinh đường ruột an toàn, thiết thực và bền vững.
Tài liệu tham khảo
Koh A, De Vadder F, Kovatcheva-Datchary P, Bäckhed F. From Dietary Fiber to Host Physiology: Short-Chain Fatty Acids as Key Bacterial Metabolites. Cell. 2016.
Makki K, Deehan EC, Walter J, Bäckhed F. The Impact of Dietary Fiber on Gut Microbiota in Host Health and Disease. Cell Host & Microbe. 2018.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Để lại bình luận