Thông báo
CẢM ƠN QUÝ KHÁCH ĐÃ ĐẶT LỊCH KHÁM TẠI AIH.
Quý khách có muốn đăng ký thông tin trước không?
Vui lòng điền vào thông tin bên dưới
Khẩn cấp
MẤT CÂN BẰNG HỆ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT ẢNH HƯỞNG SỨC KHỎE TOÀN THÂN RA SAO?
Hệ vi sinh đường ruột không chỉ ảnh hưởng đến tiêu hóa mà còn có mối liên hệ với hệ miễn dịch, gan nhiễm mỡ, đái tháo đường, tim mạch và não bộ. Cùng Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi tiêu hóa, Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH) tìm hiểu những bằng chứng khoa học mới nhất.
Mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột ảnh hưởng sức khỏe toàn thân ra sao?
Khi triệu chứng không chỉ nằm ở đường ruột
Vừa qua, Bác sĩ Phương tiếp nhận một người bệnh khoảng 50 tuổi đến khám vì tình trạng đầy bụng và táo bón kéo dài. Chị đã thực hiện nội soi dạ dày, nội soi đại tràng cùng nhiều xét nghiệm khác nhưng kết quả gần như không ghi nhận bất thường đáng kể.
Điều khiến chị lo lắng không chỉ là cảm giác khó chịu sau mỗi bữa ăn mà còn là tình trạng mệt mỏi kéo dài, tăng cân dù không ăn nhiều và gần đây được phát hiện gan nhiễm mỡ.
Khi được hỏi về thói quen sinh hoạt, chị chia sẻ thường xuyên thức khuya để hoàn thành công việc, ít vận động và đã sống trong trạng thái căng thẳng suốt nhiều năm.
Đây là tình huống không hiếm gặp tại phòng khám Tiêu hóa.
Nhiều người vẫn nghĩ đường ruột chỉ đảm nhiệm việc tiêu hóa và hấp thu thức ăn. Tuy nhiên, trong khoảng 15 năm trở lại đây, ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy hệ vi sinh đường ruột có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều cơ quan và hệ thống khác trong cơ thể. Sự mất cân bằng của hệ vi sinh không chỉ ảnh hưởng đến chức năng tiêu hóa mà còn có thể liên quan đến hệ miễn dịch, chuyển hóa, sức khỏe gan, tim mạch và não bộ.
Vì vậy, khi các triệu chứng tiêu hóa kéo dài nhưng kết quả thăm khám chưa giải thích đầy đủ nguyên nhân, việc nhìn nhận sức khỏe một cách toàn diện, bao gồm cả chế độ ăn uống, giấc ngủ, mức độ vận động, căng thẳng và sức khỏe chuyển hóa, có thể mang lại thêm những góc nhìn quan trọng trong quá trình thăm khám và điều trị.
Điều quan trọng là mối liên hệ không đồng nghĩa với quan hệ nhân quả tuyệt đối. Phần lớn các bệnh mạn tính đều hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố như di truyền, tuổi tác, chế độ ăn, vận động, giấc ngủ và môi trường sống. Hệ vi sinh là một trong những yếu tố quan trọng của bức tranh đó, nhưng không phải là lời giải thích cho tất cả.
Hệ vi sinh đường ruột – "cộng đồng cư dân" âm thầm bảo vệ sức khỏe
Mỗi người trưởng thành có hàng chục nghìn tỷ vi sinh vật trong đường ruột, bao gồm vi khuẩn, virus, nấm và nhiều nhóm vi sinh vật khác. Tất cả cùng tạo nên một hệ sinh thái đa dạng, được gọi là hệ vi sinh đường ruột (gut microbiome).
Nếu ví cơ thể là một thành phố thì hệ vi sinh giống như hàng triệu cư dân đang cùng sinh sống và làm việc.
Có những "cư dân" giúp tiêu hóa chất xơ, tạo vitamin và sản xuất các chất có lợi cho niêm mạc ruột. Có những "cư dân" khác luôn được kiểm soát ở số lượng thấp để không gây hại.
Một hệ sinh thái khỏe mạnh không phải là nơi chỉ có vi khuẩn tốt, mà là nơi các nhóm vi sinh vật duy trì được sự cân bằng với nhau.
Khi sự cân bằng này bị phá vỡ – còn gọi là mất cân bằng hệ vi sinh (dysbiosis) – nhiều chức năng quan trọng của đường ruột cũng bắt đầu bị ảnh hưởng.
Không chỉ đầy bụng hay táo bón
Khi nhắc đến hệ vi sinh đường ruột, nhiều người nghĩ ngay đến các triệu chứng như:
Đầy hơi.
Chướng bụng.
Táo bón.
Tiêu chảy.
Khó tiêu.
Đau bụng.
Đúng là đây là những biểu hiện thường gặp nhất.
Tuy nhiên, các bác sĩ Khoa Tiêu hóa nhận thấy trong thực hành lâm sàng rằng không ít người bệnh có những triệu chứng này nhưng kết quả nội soi hoàn toàn bình thường.
Điều này khiến nhiều người không khỏi băn khoăn:
“Nếu không có viêm loét hay khối u thì tại sao tôi vẫn luôn cảm thấy khó chịu?”
Câu trả lời nằm ở chỗ nội soi chủ yếu giúp phát hiện những tổn thương về mặt cấu trúc, trong khi nhiều rối loạn liên quan đến hệ vi sinh lại thuộc nhóm rối loạn chức năng.
Nói cách khác, “hình dạng” của đường ruột vẫn có thể bình thường, nhưng cách thức hoạt động đã có những thay đổi.
Sự mất cân bằng hệ vi sinh có thể ảnh hưởng đến nhu động ruột, làm tăng cảm giác đau hoặc khó chịu, thay đổi quá trình lên men thức ăn và tạo ra nhiều khí hơn. Vì vậy, người bệnh vẫn có thể gặp tình trạng đầy bụng, chướng bụng, khó chịu hoặc thay đổi thói quen đi tiêu, dù các xét nghiệm chưa ghi nhận tổn thương thực thể rõ ràng.
Đây cũng là lý do nhiều người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) hoặc các rối loạn tiêu hóa chức năng thường được ghi nhận có sự thay đổi về hệ vi sinh đường ruột.
Từ thực tế thăm khám
Không ít người bệnh, sau khi biết mình có thể gặp tình trạng mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, đã chủ động tìm mua và sử dụng nhiều loại men vi sinh với mong muốn cải thiện triệu chứng.
Tuy nhiên, sau một thời gian, các biểu hiện như đầy bụng, rối loạn đi tiêu hay khó chịu đường ruột vẫn chưa cải thiện đáng kể.
Khi khai thác kỹ hơn về lối sống và thói quen sinh hoạt, các bác sĩ Khoa Tiêu hóa nhận thấy vấn đề đôi khi không chỉ nằm ở hệ vi sinh. Việc thiếu ngủ kéo dài, ăn uống thất thường, căng thẳng trong công việc hoặc thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn cũng có thể là những yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe đường ruột.
Điều này cho thấy, không nên chỉ tập trung vào việc bổ sung men vi sinh mà bỏ qua những yếu tố nền tảng đang tác động đến hệ tiêu hóa mỗi ngày. Một hướng tiếp cận toàn diện hơn, từ dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động đến kiểm soát căng thẳng, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh và cải thiện sức khỏe đường ruột.
Hệ vi sinh và hệ miễn dịch – "Lớp huấn luyện" của cơ thể
Ít người biết rằng khoảng 70% tế bào miễn dịch của cơ thể tập trung tại đường tiêu hóa.
Điều này không phải ngẫu nhiên.
Mỗi ngày, đường ruột phải tiếp xúc với hàng triệu vi sinh vật và vô số thành phần từ thực phẩm. Hệ miễn dịch cần học cách phân biệt đâu là vi khuẩn có lợi, đâu là vi khuẩn gây bệnh và đâu chỉ đơn giản là protein từ thức ăn.
Hệ vi sinh đóng vai trò như một "người thầy" giúp hệ miễn dịch học được điều đó.
Những vi khuẩn có lợi còn góp phần củng cố hàng rào bảo vệ niêm mạc ruột. Lớp niêm mạc này hoạt động giống như một "cánh cổng kiểm soát", chỉ cho phép các chất dinh dưỡng đi qua, đồng thời hạn chế vi khuẩn và độc tố xâm nhập vào máu.
Khi hệ vi sinh mất cân bằng, hàng rào này có thể hoạt động kém hiệu quả hơn. Một số thành phần của vi khuẩn có thể đi qua niêm mạc ruột nhiều hơn, kích thích phản ứng miễn dịch và tạo nên tình trạng viêm mức độ thấp kéo dài.
Một số nghiên cứu cho thấy sự tương tác giữa hệ vi sinh, hàng rào niêm mạc và hệ miễn dịch có thể liên quan đến nhiều bệnh lý mạn tính. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng và vai trò cụ thể của hệ vi sinh trong từng bệnh vẫn đang được các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu.
Hiểu đúng để không điều trị sai
Không có bằng chứng cho thấy uống càng nhiều men vi sinh thì hệ miễn dịch càng khỏe.
Một hệ miễn dịch khỏe mạnh cần sự phối hợp của rất nhiều yếu tố như chế độ ăn đa dạng, giấc ngủ đầy đủ, vận động thường xuyên, kiểm soát căng thẳng và chỉ sử dụng kháng sinh khi thật sự cần thiết.
Gan nhiễm mỡ và “trục ruột – gan”
Gan có mối liên hệ chặt chẽ với đường ruột thông qua hệ tĩnh mạch cửa – con đường đưa máu từ các cơ quan tiêu hóa trực tiếp về gan. Vì vậy, sau khi được hấp thu tại đường ruột, các chất dinh dưỡng cùng một số sản phẩm chuyển hóa do hệ vi sinh tạo ra cũng sẽ được đưa đến gan.
Mối liên hệ này được các nhà khoa học gọi là “trục ruột – gan” (gut–liver axis).
Ở trạng thái khỏe mạnh, hệ vi sinh và hàng rào niêm mạc ruột cùng góp phần duy trì sự cân bằng, hạn chế phần lớn vi khuẩn và các chất có khả năng gây hại vượt qua hàng rào ruột để đi vào tuần hoàn.
Tuy nhiên, gan nhiễm mỡ là một tình trạng có nhiều yếu tố liên quan như chế độ ăn uống, cân nặng, vận động và chuyển hóa. Vì vậy, không nên xem mất cân bằng hệ vi sinh là nguyên nhân duy nhất, mà cần đánh giá sức khỏe một cách toàn diện.
Ngược lại, khi hệ vi sinh bị mất cân bằng, tính thấm của niêm mạc ruột có thể tăng lên. Một số thành phần của vi khuẩn, chẳng hạn như lipopolysaccharide (LPS), có thể đi qua hàng rào ruột và đến gan nhiều hơn. Điều này có khả năng kích hoạt phản ứng viêm và góp phần vào quá trình hình thành hoặc tiến triển của bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD).
Nhiều nghiên cứu cho thấy người mắc gan nhiễm mỡ thường có hệ vi sinh đường ruột khác với người khỏe mạnh. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa thể khẳng định rằng mất cân bằng hệ vi sinh là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh.
Thay vào đó, các chuyên gia cho rằng gan nhiễm mỡ là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều yếu tố như chế độ ăn giàu năng lượng, thừa cân, béo phì, ít vận động, kháng insulin, yếu tố di truyền và sự thay đổi của hệ vi sinh.
Gan khỏe hơn bắt đầu từ những thay đổi nhỏ
Không ít người bệnh bất ngờ khi được tư vấn rằng cải thiện gan nhiễm mỡ không chỉ đơn thuần là giảm cân. Bên cạnh việc kiểm soát cân nặng, những thay đổi trong chế độ ăn uống và lối sống cũng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe của gan và đường ruột.
Một chế độ ăn đa dạng, ưu tiên rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt, kết hợp với vận động đều đặn và ngủ đủ giấc, không chỉ hỗ trợ kiểm soát các yếu tố chuyển hóa mà còn tạo môi trường thuận lợi cho hệ vi sinh đường ruột duy trì sự đa dạng và cân bằng.
Đây đều là những thay đổi tương đối đơn giản nhưng cần được duy trì lâu dài. Khi chăm sóc sức khỏe, đường ruột và gan không nên được nhìn nhận như hai hệ cơ quan hoàn toàn tách biệt, mà cần được xem xét trong mối liên hệ với nhau và với sức khỏe tổng thể.
Chăm sóc đường ruột cũng là một phần của chăm sóc sức khỏe toàn thân
Hệ vi sinh đường ruột không phải là câu chuyện riêng của hệ tiêu hóa. Từ hệ miễn dịch, chuyển hóa đến sức khỏe của gan và não bộ, ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy mối liên hệ giữa đường ruột và nhiều cơ quan trong cơ thể.
Tuy nhiên, không phải mọi triệu chứng đều bắt nguồn từ mất cân bằng hệ vi sinh và cũng không phải cứ bổ sung men vi sinh là có thể giải quyết vấn đề. Khi các triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc tái diễn, người bệnh nên được thăm khám để tìm nguyên nhân thay vì tự điều trị kéo dài.
Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), bác sĩ tiếp cận người bệnh dựa trên triệu chứng, tiền sử, thói quen sinh hoạt và các yếu tố nguy cơ để đưa ra hướng đánh giá và điều trị phù hợp. Bởi một hệ tiêu hóa khỏe mạnh không chỉ giúp bạn ăn ngon, tiêu hóa tốt mà còn là một phần quan trọng của sức khỏe lâu dài.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Để lại bình luận