Thông báo
CẢM ƠN QUÝ KHÁCH ĐÃ ĐẶT LỊCH KHÁM TẠI AIH.
Quý khách có muốn đăng ký thông tin trước không?
Vui lòng điền vào thông tin bên dưới
Khẩn cấp
MỐI LIÊN HỆ GIỮA HỆ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT VÀ HỘI CHỨNG RUỘT KÍCH THÍCH (IBS): HỆ VI SINH THAY ĐỔI NHƯ THẾ NÀO? CÓ NÊN XÉT NGHIỆM HỆ VI SINH VÀ DÙNG PROBIOTIC KHÔNG? (PHẦN 2)
Nếu nội soi bình thường, vấn đề có phải nằm ở hệ vi sinh?
Ở phần trước, chúng ta đã tìm hiểu vì sao người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) vẫn có thể đau bụng, đầy hơi hoặc rối loạn đại tiện dù nội soi và nhiều xét nghiệm đều không phát hiện bất thường.
Trong nhiều năm, IBS từng được xem chủ yếu là một rối loạn liên quan đến tâm lý hoặc nhu động ruột. Tuy nhiên, những tiến bộ của công nghệ giải trình tự gen trong khoảng 15 năm trở lại đây đã mở ra một hướng nghiên cứu hoàn toàn mới: vai trò của hệ vi sinh đường ruột.
Ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy người mắc IBS có những thay đổi nhất định trong hệ vi sinh. Tuy nhiên, điều quan trọng cần hiểu là IBS không phải là bệnh do "thiếu lợi khuẩn" đơn thuần, và cũng không thể điều trị chỉ bằng cách uống men vi sinh.
Hệ vi sinh ở người mắc IBS khác gì người khỏe mạnh?
Hàng trăm nghiên cứu trên thế giới đã so sánh hệ vi sinh của người khỏe mạnh với người mắc IBS.
Kết quả cho thấy có một số xu hướng chung, mặc dù chưa hoàn toàn giống nhau giữa các nghiên cứu.
Những thay đổi thường gặp gồm:
Giảm tính đa dạng của hệ vi sinh.
Giảm một số nhóm vi khuẩn tạo axit béo chuỗi ngắn (SCFAs).
Tăng một số nhóm vi khuẩn sinh hơi.
Thay đổi khả năng chuyển hóa carbohydrate và acid mật.
Thay đổi sự tương tác giữa vi khuẩn và hệ miễn dịch niêm mạc ruột.
Điều này giúp giải thích vì sao người mắc IBS thường dễ đầy hơi, đau bụng và thay đổi thói quen đi tiêu hơn người bình thường.
Tuy nhiên, không phải tất cả người bệnh IBS đều có cùng một kiểu hệ vi sinh, và đây chính là thách thức lớn trong nghiên cứu cũng như điều trị.
Những lợi khuẩn nào thường giảm?
1. Faecalibacterium prausnitzii
Đây là một trong những vi khuẩn được nghiên cứu nhiều nhất.
Loài vi khuẩn này có khả năng tạo butyrate, một axit béo chuỗi ngắn rất quan trọng giúp:
Nuôi dưỡng tế bào niêm mạc đại tràng.
Giảm phản ứng viêm.
Duy trì hàng rào bảo vệ của ruột.
Hỗ trợ cân bằng miễn dịch.
Nhiều nghiên cứu ghi nhận Faecalibacterium prausnitzii giảm ở một bộ phận người mắc IBS, đặc biệt là những người có triệu chứng kéo dài.
Tuy nhiên, không phải mọi người bệnh đều có sự thay đổi này.
2. Bifidobacterium
Đây là nhóm lợi khuẩn quen thuộc trong nhiều sản phẩm probiotic.
Bifidobacterium tham gia:
Lên men chất xơ.
Tạo các axit hữu cơ có lợi.
Hỗ trợ miễn dịch.
Hạn chế sự phát triển của một số vi khuẩn cơ hội.
Một số nghiên cứu cho thấy lượng Bifidobacterium ở người mắc IBS có thể thấp hơn người khỏe mạnh, mặc dù kết quả chưa hoàn toàn thống nhất.
3. Lactobacillus
Lactobacillus cũng là nhóm vi khuẩn được sử dụng phổ biến trong probiotic.
Vai trò của nhóm này bao gồm:
Hỗ trợ tiêu hóa lactose.
Duy trì môi trường acid thuận lợi trong ruột.
Cạnh tranh với một số vi khuẩn gây bệnh.
Ở người mắc IBS, số lượng Lactobacillus có thể thay đổi, nhưng mức độ khác nhau giữa từng cá thể và từng nghiên cứu.
Những vi khuẩn nào có thể tăng lên?
Bên cạnh sự giảm của một số lợi khuẩn, người mắc IBS cũng có thể có sự gia tăng của một số nhóm vi khuẩn sinh hơi hoặc liên quan đến phản ứng viêm mức độ thấp.
Một số nghiên cứu ghi nhận sự tăng của:
Một số loài thuộc họ Enterobacteriaceae.
Một số vi khuẩn sinh methane hoặc hydrogen ở một số nhóm người bệnh.
Một số chủng có khả năng lên men carbohydrate mạnh hơn.
Sự thay đổi này có thể góp phần làm tăng lượng khí trong ruột và khiến người bệnh cảm thấy đầy bụng hoặc chướng hơi sau ăn.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây không phải là "vi khuẩn xấu" theo nghĩa tuyệt đối. Nhiều loài vi khuẩn có thể hoàn toàn bình thường ở người này nhưng lại tăng bất thường ở người khác.
Vì sao thay đổi hệ vi sinh lại gây đau bụng?
Điều thú vị là hệ vi sinh không trực tiếp tạo ra cảm giác đau.
Thay vào đó, chúng ảnh hưởng đến nhiều cơ chế khác nhau:
Thay đổi quá trình lên men thức ăn
Khi vi khuẩn lên men carbohydrate, chúng tạo ra khí như hydrogen, methane và carbon dioxide.
Ở người có ruột nhạy cảm, lượng khí này có thể gây căng thành ruột và tạo cảm giác đau hoặc chướng bụng.
Giảm sản xuất butyrate
Butyrate là nguồn năng lượng chính của tế bào niêm mạc đại tràng.
Khi lượng butyrate giảm, hàng rào bảo vệ của ruột có thể suy yếu và phản ứng miễn dịch tại chỗ có thể thay đổi.
Ảnh hưởng đến hệ thần kinh ruột
Nhiều chất chuyển hóa do hệ vi sinh tạo ra có khả năng tác động lên các tế bào thần kinh trong thành ruột.
Điều này có thể làm tăng cảm nhận đau và góp phần vào hiện tượng tăng nhạy cảm nội tạng ở người mắc IBS.
Có nên xét nghiệm hệ vi sinh nếu bị IBS?
Đây là câu hỏi tôi nhận được rất nhiều.
Câu trả lời ngắn gọn là:
Hiện nay, đa số người mắc IBS không cần xét nghiệm hệ vi sinh như một xét nghiệm thường quy.
Lý do là:
Chưa có một "mẫu hệ vi sinh chuẩn" để chẩn đoán IBS.
Không có một loại vi khuẩn duy nhất gây bệnh.
Kết quả xét nghiệm hiện chưa đủ để quyết định lựa chọn thuốc hoặc probiotic cho từng người.
Các hướng dẫn của nhiều hội chuyên ngành lớn trên thế giới hiện chưa khuyến cáo sử dụng xét nghiệm hệ vi sinh để chẩn đoán IBS trong thực hành lâm sàng thường quy.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt hoặc trong các chương trình nghiên cứu, xét nghiệm này có thể mang lại thêm thông tin hỗ trợ.
Quan trọng nhất là người bệnh cần được bác sĩ giải thích đầy đủ về lợi ích và giới hạn của xét nghiệm trước khi quyết định thực hiện.
Người mắc IBS có nên uống probiotic?
Có lẽ đây là chủ đề gây nhiều tranh luận nhất.
Nếu tìm kiếm trên Internet, bạn sẽ thấy hàng trăm loại probiotic với những lời quảng cáo rất hấp dẫn.
Tuy nhiên, khoa học lại cho thấy một bức tranh phức tạp hơn.
Điều đã được chứng minh
Một số chủng probiotic có thể giúp cải thiện:
Đầy hơi.
Chướng bụng.
Đau bụng.
Chất lượng cuộc sống.
ở một số người mắc IBS.
Điều chưa được chứng minh
Cho đến nay, không có một loại probiotic nào được chứng minh hiệu quả cho tất cả người bệnh IBS.
Hiệu quả phụ thuộc vào:
Chủng vi khuẩn.
Liều lượng.
Thời gian sử dụng.
Kiểu IBS (IBS tiêu chảy, IBS táo bón hay IBS hỗn hợp).
Đặc điểm hệ vi sinh của từng người.
Do đó, việc lựa chọn probiotic nên dựa trên bằng chứng khoa học và sự tư vấn của bác sĩ, thay vì chỉ dựa vào quảng cáo.
Điều trị IBS không chỉ là uống men vi sinh
Một sai lầm phổ biến là nhiều người nghĩ rằng chỉ cần bổ sung lợi khuẩn là sẽ khỏi IBS.
Thực tế, điều trị hiện nay cần kết hợp nhiều yếu tố:
Điều chỉnh chế độ ăn, đặc biệt ở những người phù hợp với chế độ ăn Low FODMAP.
Kiểm soát stress và cải thiện giấc ngủ.
Tăng hoạt động thể lực.
Điều trị bằng thuốc khi có chỉ định.
Cân nhắc probiotic ở những trường hợp phù hợp.
Nói cách khác, probiotic chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh điều trị toàn diện.
BÁC SINH KHÔNG CHỈ LÀ CÂU CHUYỆN CỦA HỆ VI SINH
Một trong những điều khiến bác sĩ trăn trở là nhiều người mắc IBS đã chi không ít tiền cho các loại men vi sinh được quảng cáo là “phục hồi hệ vi sinh”, “chữa khỏi ruột kích thích” hay “tái tạo đường ruột”. Sau nhiều tháng sử dụng nhưng triệu chứng không cải thiện như mong đợi, người bệnh dễ mất niềm tin vào việc điều trị.
Theo bác sĩ Phương, IBS là một bệnh lý phức tạp, trong đó hệ vi sinh chỉ là một phần của câu chuyện. Không có một loại probiotic nào phù hợp với tất cả mọi người, cũng không có một xét nghiệm nào có thể giải quyết toàn bộ vấn đề.
Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ, bác sĩ tiếp cận IBS theo hướng cá thể hóa. Trước khi đưa ra chỉ định, bác sĩ tìm hiểu kỹ về triệu chứng, chế độ ăn, thói quen sinh hoạt, giấc ngủ, mức độ căng thẳng, công việc và những khó khăn người bệnh đang gặp phải.
Với mỗi người bệnh, hướng điều trị có thể khác nhau. Có người cải thiện rõ rệt sau khi điều chỉnh chế độ ăn. Có người cần thay đổi thuốc. Có người phù hợp với probiotic, nhưng cũng có người không cần sử dụng.
Mục tiêu của bác sĩ không chỉ là giúp người bệnh giảm đầy hơi hay đau bụng trong thời gian ngắn, mà còn giúp họ hiểu rõ tình trạng của mình, kiểm soát triệu chứng lâu dài và lấy lại sự tự tin trong cuộc sống hằng ngày.
Tài liệu tham khảo
Ford AC, Sperber AD, Corsetti M, Camilleri M. Irritable bowel syndrome. The Lancet. 2020.
Drossman DA, Tack J, Ford AC, et al. Rome IV—Disorders of Gut–Brain Interaction. Gastroenterology. 2016.
Pittayanon R, Lau JT, Yuan Y, et al. Gut microbiota in patients with irritable bowel syndrome—a systematic review. Gastroenterology. 2019.
----------------------
Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH)
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999
🌏Website: www.aih.com.vn
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh
Để lại bình luận