Đặt lịch khám

PARKINSON VÀ HỆ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT: VÌ SAO TÁO BÓN CÓ THỂ XUẤT HIỆN NHIỀU NĂM TRƯỚC KHI RUN TAY?

PARKINSON VÀ HỆ VI SINH ĐƯỜNG RUỘT: VÌ SAO TÁO BÓN CÓ THỂ XUẤT HIỆN NHIỀU NĂM TRƯỚC KHI RUN TAY?

12/11/2026

"Táo bón nhiều năm rồi mới bị Parkinson" – Có phải chỉ là trùng hợp?

Thạc sĩ, Bác sĩ Mai Viễn Phương, Trưởng Đơn vị Nội soi Tiêu hóa chia sẻ không ít người lớn tuổi đến khám vì táo bón kéo dài. Nhiều người nghĩ đây chỉ là hậu quả của tuổi tác, uống ít nước hoặc ăn ít rau.

Tuy nhiên, vài năm sau, một số người bắt đầu xuất hiện:

  • Run tay khi nghỉ.

  • Cử động chậm hơn.

  • Cứng cơ.

  • Giảm khả năng giữ thăng bằng.

Lúc đó họ được chẩn đoán mắc bệnh Parkinson.

Điều thú vị là các nghiên cứu trong hơn hai thập kỷ qua cho thấy táo bón có thể xuất hiện trước các triệu chứng vận động của Parkinson từ 10–20 năm ở một số người.

Chính phát hiện này đã khiến các nhà khoa học đặt ra một câu hỏi rất lớn:

Liệu bệnh Parkinson có thể bắt đầu từ đường ruột ở một số trường hợp?

Đây là giả thuyết đang được nghiên cứu rất tích cực và đã làm thay đổi cách chúng ta nhìn nhận mối liên hệ giữa hệ tiêu hóa và não bộ.

Parkinson là bệnh gì?

Parkinson là bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển, thường gặp ở người lớn tuổi.

Các triệu chứng điển hình bao gồm:

  • Run khi nghỉ.

  • Cử động chậm.

  • Cứng cơ.

  • Mất thăng bằng.

Ngoài các triệu chứng vận động, người bệnh còn có thể gặp:

  • Táo bón.

  • Giảm khứu giác.

  • Rối loạn giấc ngủ.

  • Trầm cảm hoặc lo âu.

  • Mệt mỏi.

  • Hạ huyết áp tư thế.

Điều đáng chú ý là nhiều triệu chứng không liên quan đến vận động có thể xuất hiện nhiều năm trước khi run tay.

Vì sao táo bón xuất hiện rất sớm?

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học cho thấy táo bón là một trong những triệu chứng sớm nhất của Parkinson.

Ở một số người:

  • Táo bón xuất hiện trước khi run tay 10–20 năm.

  • Nhu động đại tràng chậm dần.

  • Đi ngoài ít hơn.

  • Cảm giác đi tiêu không hết.

Không phải ai bị táo bón cũng sẽ mắc Parkinson. Trên thực tế, đa số người táo bón không phát triển bệnh Parkinson.

Tuy nhiên, ở những người sau này mắc Parkinson, táo bón là một dấu hiệu báo trước khá thường gặp.

Giả thuyết “Parkinson bắt đầu từ đường ruột”

Một trong những giả thuyết nổi tiếng nhất là giả thuyết Braak.

Theo giả thuyết này:

Một số thay đổi bệnh lý có thể xuất hiện đầu tiên ở:

  • Hệ thần kinh ruột.

  • Hoặc niêm mạc mũi.

Sau đó, các protein bất thường có thể lan dần lên não thông qua dây thần kinh phế vị (vagus nerve).

Mặc dù giả thuyết này chưa giải thích được tất cả các trường hợp Parkinson, nhưng nó đã thúc đẩy hàng nghìn nghiên cứu về vai trò của đường ruột trong bệnh lý thần kinh.

Alpha-synuclein là gì?

Một đặc điểm của Parkinson là sự tích tụ bất thường của một loại protein có tên alpha-synuclein.

Khi bị gấp cuộn sai cấu trúc, alpha-synuclein có thể:

  • Tích tụ trong tế bào thần kinh.

  • Làm tổn thương tế bào.

  • Góp phần vào quá trình thoái hóa thần kinh.

Điều thú vị là alpha-synuclein bất thường không chỉ được tìm thấy trong não mà còn được phát hiện ở hệ thần kinh ruột của một số người mắc Parkinson.

Tuy nhiên, vẫn chưa rõ đây là nguyên nhân khởi phát hay chỉ là một phần của quá trình bệnh.

Vai trò của dây thần kinh phế vị

Dây thần kinh phế vị là "đường dây liên lạc" quan trọng giữa ruột và não.

Khoảng 80% sợi thần kinh của dây này truyền tín hiệu từ ruột lên não.

Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy protein alpha-synuclein bất thường có thể lan truyền dọc theo dây thần kinh phế vị.

Ở người, bằng chứng vẫn còn đang được nghiên cứu và chưa thể khẳng định đây là cơ chế xảy ra ở tất cả bệnh nhân.

Hệ vi sinh đường ruột thay đổi như thế nào ở người mắc Parkinson?

Nhiều nghiên cứu đã ghi nhận người mắc Parkinson có hệ vi sinh khác với người khỏe mạnh.

Một số thay đổi thường gặp gồm:

  • Giảm các vi khuẩn tạo butyrate như Faecalibacterium prausnitzii và Roseburia.

  • Giảm một số vi khuẩn có lợi khác.

  • Tăng một số nhóm vi khuẩn liên quan đến phản ứng viêm.

Tuy nhiên, không có một "dấu vân tay hệ vi sinh" chung cho tất cả người mắc Parkinson, vì kết quả còn khác nhau giữa các nghiên cứu và từng quần thể dân số.

Butyrate có vai trò gì?

Butyrate là một axit béo chuỗi ngắn được tạo ra khi lợi khuẩn lên men chất xơ.

Chất này có nhiều tác dụng quan trọng:

  • Nuôi dưỡng tế bào niêm mạc đại tràng.

  • Duy trì hàng rào bảo vệ ruột.

  • Điều hòa phản ứng miễn dịch.

  • Giảm viêm tại đường tiêu hóa.

Một số nghiên cứu cho thấy người mắc Parkinson thường có lượng vi khuẩn tạo butyrate thấp hơn. Điều này làm dấy lên giả thuyết rằng sự thiếu hụt butyrate có thể góp phần vào quá trình viêm và thay đổi trục ruột – não.

Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy bổ sung butyrate có thể làm chậm tiến triển bệnh Parkinson.

Viêm và hàng rào ruột có liên quan gì?

Một giả thuyết khác cho rằng khi hệ vi sinh mất cân bằng:

  • Hàng rào niêm mạc ruột có thể hoạt động kém hiệu quả.

  • Một số thành phần của vi khuẩn đi vào máu nhiều hơn.

  • Hệ miễn dịch bị kích hoạt.

  • Phản ứng viêm kéo dài có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh.

Đây là cơ chế hợp lý về mặt sinh học nhưng vẫn đang được kiểm chứng bằng các nghiên cứu lâm sàng.

Có nên uống probiotic để phòng hoặc điều trị Parkinson?

Hiện nay, một số thử nghiệm cho thấy probiotic có thể:

  • Giúp cải thiện táo bón ở người mắc Parkinson.

  • Hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh.

  • Cải thiện chất lượng cuộc sống ở một số người.

Tuy nhiên:

  • Chưa có bằng chứng cho thấy probiotic có thể ngăn ngừa Parkinson.

  • Chưa chứng minh được probiotic làm chậm quá trình thoái hóa thần kinh.

  • Chưa có khuyến cáo sử dụng probiotic như phương pháp điều trị chính cho Parkinson.

Nếu người bệnh có táo bón kéo dài, việc điều trị cần kết hợp điều chỉnh chế độ ăn, tăng chất xơ, uống đủ nước, vận động và dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Khi nào táo bón cần được đánh giá kỹ hơn?

Đa số trường hợp táo bón không liên quan đến Parkinson.

Tuy nhiên, người bệnh nên đi khám nếu táo bón kéo dài kèm theo:

  • Run tay khi nghỉ.

  • Cử động chậm.

  • Giảm khứu giác.

  • Cứng cơ.

  • Té ngã nhiều lần.

  • Rối loạn giấc ngủ bất thường.

  • Sụt cân hoặc có dấu hiệu báo động khác của bệnh tiêu hóa.

Việc phát hiện sớm giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ và loại trừ các nguyên nhân khác trước khi nghĩ đến bệnh thần kinh.

Những điều khoa học đã chứng minh

Đến nay, các bằng chứng cho thấy:

  • Táo bón là một trong những triệu chứng sớm thường gặp của bệnh Parkinson.

  • Người mắc Parkinson có sự thay đổi về hệ vi sinh đường ruột so với người khỏe mạnh.

  • Trục ruột – não đóng vai trò quan trọng trong cơ chế bệnh sinh của Parkinson.

  • Probiotic có thể hỗ trợ cải thiện táo bón ở một số người bệnh.

Những điều vẫn đang nghiên cứu

Nhiều câu hỏi vẫn chưa có lời giải rõ ràng:

  • Parkinson có thực sự bắt đầu từ đường ruột ở tất cả người bệnh hay chỉ ở một nhóm nhất định?

  • Vai trò chính xác của alpha-synuclein trong hệ thần kinh ruột là gì?

  • Có thể phát hiện Parkinson rất sớm bằng dấu ấn từ hệ vi sinh hay không?

  • Liệu thay đổi hệ vi sinh có thể làm chậm tiến triển của bệnh?

Đây là những hướng nghiên cứu rất hứa hẹn nhưng chưa đủ bằng chứng để áp dụng trong điều trị thường quy.

ThS.BS Mai Viễn Phương nhấn mạnh rằng táo bón là triệu chứng rất phổ biến và phần lớn các trường hợp không liên quan đến bệnh Parkinson. Tuy nhiên, nếu tình trạng táo bón kéo dài nhiều năm, đặc biệt khi đi kèm các biểu hiện như giảm khứu giác, rối loạn giấc ngủ, run tay hoặc cử động chậm, người bệnh không nên chủ quan mà cần được thăm khám và đánh giá đầy đủ.

Bác sĩ cũng lưu ý người bệnh không nên tin vào những quảng cáo cho rằng chỉ cần sử dụng men vi sinh hoặc thực phẩm chức năng là có thể phòng ngừa hay điều trị bệnh Parkinson. Bởi đến nay, khoa học vẫn chưa có đủ bằng chứng chứng minh hiệu quả của các sản phẩm này trong việc phòng ngừa hoặc chữa khỏi bệnh.

Tại Khoa Tiêu hóa – Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH), người bệnh được tiếp cận theo hướng điều trị cá thể hóa. Đối với những trường hợp táo bón kéo dài, bác sĩ không chỉ tìm kiếm nguyên nhân tại đường tiêu hóa mà còn đánh giá toàn diện chế độ ăn uống, lượng chất xơ, các loại thuốc đang sử dụng, bệnh lý nội khoa, chất lượng giấc ngủ và những dấu hiệu thần kinh liên quan (nếu có). Qua đó, hướng đến xác định đúng nguyên nhân, lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp và cải thiện chất lượng cuộc sống lâu dài cho người bệnh.

Tài liệu tham khảo

Braak H, Del Tredici K, Rüb U, et al. Staging of Brain Pathology Related to Sporadic Parkinson's Disease. Neurobiology of Aging. 2003.

Scheperjans F, Aho V, Pereira PAB, et al. Gut Microbiota Are Related to Parkinson's Disease and Clinical Phenotype. Movement Disorders. 2015.

----------------------  

Đăng ký khám và tư vấn tại Bệnh viện Quốc tế Mỹ (AIH) 
☎Hotline: 1900 3399 || (028) 3910 9999 
🌏Website: www.aih.com.vn 
📍Địa chỉ: (Lối vào 199 Nguyễn Hoàng) Số 6, Đường Bắc Nam 3, Phường Bình Trưng (Quận 2 cũ), TP. Hồ Chí Minh

  • bởi Admin AIH
  • Danh mục: Tin tức & Sự kiện

Để lại bình luận

Tin tức